Valmynd
english

Vogur, róninn og goðsögnin

Í dag hafa um 25 þúsund einstaklingar komið í meðferð til SÁÁ. Fjöldi meðferða sem þessir einstaklingar hafa þegið er yfir 70 þúsund og er þá allt talið – jafnvel þó meðferð hafi aðeins staðið yfir í einn dag.

Ef allur sjúklingahópurinn er flokkaður niður eftir fjölda meðferða sem einstaklingar hafa þegið, þannig að í fyrsta hópi séu þeir sem hafa komið einu sinni í meðferð, í öðrum hópi þeir sem hafa komið tvisvar, þriðja hópi þrisvar og svo koll af kolli, sést hvernig goðsagan um að alltaf sé sama fólkið á Vogi er í raun ekki skemmtileg goðsögn heldur andstyggileg lygasaga sem heldur lífi sínu í þrálátum fordómum gagnvart fíklum og alkóhólistum.

Langstærsti hópur sjúklinganna er í fyrsta flokki – þeir sem hafa komið einu sinni í meðferð. Þetta er um helmingur allra sjúklinga sem hafa komið í meðferð til SÁÁ síðastliðin 38 ár. Hópar eitt, tvö og þrjú telja samtals um 78% allra sjúklinga sem hafa komið í meðferð til SÁÁ. Dæmigerður alkóhólisti er maður eins og ég sem fór í meðferð 1994 og hef verið edrú síðan.

Að hverjum beinist þá hin fordómafulla goðsaga? Hún beinist auðvitað að hópi sjúklinga sem er veikastur, tíunda hópum – þeim sem hafa komið 10 sinnum eða oftar í meferð. Hópurinn telur um 5-6% af heildarfjölda sjúklinga SÁÁ á síðustu 38 árum. Oftast eru þetta einstaklingar sem hafa fæðst inn í óheppilegar og jafnvel óbærilegar félagslegar aðstæður þar sem neysla áfengis og annarra vímuefna er hluti af uppeldisaðstæðum barna og ungmenna og kvíði og öryggisleysi og skortur á efnislegum gæðum er viðvarandi vandamál og jákvæð hvatning til góðra verka er lítil eða engin. Stundum eru þetta svokallaðir tvígreindir einstaklingar. Oft er þetta fólk sem samfélagið hefur á einhvern hátt brugðist, gefist upp á eða yfirgefið. Hættum að gera hróp að þessu fólki.

Þekktir félagslegir umhverfisþættir rétt eins og erfðaþættir, ef þeir eru til staðar, auka líkur á að einstaklingur fái fíknsjúkdóm. Samt sem áður er það auðvitað þannig að enginn getur orðið alkóhólisti eða fíkill nema með endurtekinni notkun á vímuefnum. Talið er að um 15% þeirra sem nota vímuefni þrói með sér fíknsjúkdóm. Hjá þessum hópi hrindir endurtekin notkun á vímuefnum af stað breytingum í starfseindum heilans. Stjórnleysi í neyslu, hegðun og framkomu eru ytri einkenni þessa sjúkdóms. Hið innra upplifir sjúklingurinn örvæntingu, skömm og reiði. Enginn ætlar sér að verða alkóhólisti eða fíkill. Svo mikið er víst.

Höfundur er Arnþór Jónsson, formaður SÁÁ