Valmynd
english

Meðferð – heilbrigðisþjónusta

Heilbrigðisþjónusta fyrir fólk með fíknsjúkdóm er fjármögnuð af heilbrigðisráðuneytinu og undir eftirliti landlæknisembættisins. Henni má í grófum dráttum skipta í tvo hluta:

Í fyrsta lagi almenn heilbrigðisþjónusta fyrir áfengis- og vímuefnasjúklinga sem fæst við geðrænar og líkamlegar afleiðingar áfengis- og vímuefnaneyslunnar. Þjónustan miðar fyrst og fremst að því að lagfæra afleiðingar eða fylgikvilla og hefur það ekki að markmiði að breyta vímuefnaneyslu sjúklinganna. Slík þjónusta er veitt í heilsugæslu og á bráðamóttökum og almennum deildum sjúkrahúsanna. Almenna heilbrigðisþjónustan er fyrst og fremst skaðaminnkandi og dregur úr skaðalegum afleiðingum neyslunnar. Hún er áfengis- og vímuefnaneytendum lífsnauðsynleg og aðgengi að slíkri þjónustu er hluti af félagslegum réttindum áfengis- og vímuefnaneytenda og áfengis- og vímuefnasjúklinga.

Í öðru lagi sérhæfð heilbrigðisþjónusta ætluð áfengis- og vímuefnasjúklingum sem miðar að tvennu:

a. Að afeitra og koma jafnvægi á líkamlega heilsu og geðrænt ástandi áfengis- og vímuefnasjúklinga (Afeitrun).
b. Meðferð sem miðar að því að stoppa eða draga úr áfengis- og vímuefnaneyslu.

Á árunum 1963-1977 var Geðdeild Landspítalans eina sjúkrahúsið á Íslandi sem tók við áfengis- og vímuefnasjúklingum til sérstakrar meðferðar. Árið 1976 var þessi þjónusta endurskipulögð og vistheimilið að Vífilstöðum tekið í notkun.

Árið 1984 fékk SÁÁ rekstrarleyfi fyrir Sjúkrahúsið Vog. Áður hafði SÁÁ fengið rekstararleyfi fyrir sjúkraþjónustu í Reykjadal og seinna á Silungapolli auk leyfis til að starfrækja endurhæfingardeildir eða vistheimili á Sogni 1978 og Staðarfelli 1980.

Með þessu aðgerðum heilbrigðisyfirvalda var mörkuð ný stefna í áfengis- og vímuefnamálum á Íslandi og og mikil áhersla lögð á áfengis- og vímuefnameðferð. Til urðu tvær heilbrigðisstofnanir sem uppfylltu gæða- og öryggiskröfur heilbrigðisráðuneytisins og Landlæknisembættisins og gátu sinnt mismunagreiningum og fylgikvillum áfengis- og vímuefnasjúklinganna á ásættanlegan hátt að mati heilbrigðisyfirvalda.

Þar var dagleg viðvera og sólahringsvakt lækna og hjúkrunarfræðinga. Frá upphafi gerðu þessar stofnanir engin greinarmunur á áfengissjúklingum og þeim sem glímdu við ólöglegan vímuefnavanda. Heilbrigðisráðuneytið hefur ekki veitt öðrum stofnunum rekstarleyfi til að sinna sérhæfðri meðferð fyrir áfengis- og vímuefnasjúklinga síðan 1984.

Með áðurnefndum ákvörðun heilbrigðisyfirvalda var mörkuð stefna hér á Íslandi í málefnum áfengis- og vímuefnasjúklinga sem er önnur en tíðkast á hinum Norðurlöndunum og í Vestur Evrópu. Með þessu fækkaði áfengis- og vímuefnasjúklingum á geðdeildum og almennum deildum sjúkrahúsanna. Í staðinn fengu þessir sjúklingar sérhæfða meðferð á þar til gerðum stofnunum. Áfengis- og vímuefnameðferðin varð markvissari og viðbúnaðurinn fyrir áfengis- og vímuefnasjúklinganna meiri en gerðist í öðrum löndum.

Þó þessar aðgerðir hafi kostað fjármuni má leiða að því rök að á móti hafi sparast miklir fjármunir. Hin sérhæfða áfengis- og vímuefnameðferð kemur í veg fyrir að sjúklingar þurfi að leggjast inn á almenn sjúkrahús og geðdeildir þar sem kostnaður er miklu meiri. Með þessu fyrirkomulagi er álag minna á geðdeildir og almennar deildir vegna áfengis- og vímuefnasjúklinga og rúm skapaðist þar til að sinna öðrum sjúklingum betur.

Þessi stefna stjórnvalda og heilbrigðisyfirvalda hefur haft í för margvíslegar aðrar jákvæðar afleiðingar fyrir áfengis- og vímuefnasjúklingana og styrkja þau viðhorf almennings, heilbrigðisstarfsmanna og stjórnvalda að líta fremur á áfengis- og vímuefnasjúklinginn sem sjúkling en afbrotamann. Í kjölfarið hafa þessir sjúklingar átt auðveldara með að fá aukin félagsleg réttindi sem þeim ber.